Sỏi tiết niệu là gọi chung cho tất cả các loại sỏi nằm ở thận, bàng quang và cả niệu quản. Điểm khác nhau cơ bản là bản chất hoá học của từng loại sỏi vì nó liên quan đến cách phòng và chữa bệnh. Vị trí của sỏi nằm ở đâu cũng quyết định đến tiên lượng bệnh, lựa chọn cách điều trị và tỷ lệ thành công trong quá trình điều trị.

tt

Y học hiện tại vẫn chưa rõ tường tận bệnh sinh (cơ chế gây bệnh) nên chưa có cách ngừa tiệt nọc để không cho sỏi hình thành mà mới chỉ can thiệp được vào một số yếu tố thuận lợi cho hình thành sỏi.

Các bác sĩ cho rằng bệnh sỏi ở hệ tiết niệu liên quan đến chuyển hóa một số chất khoáng như canxi, photphat, oxalat là các thành phần chính cấu tạo nên sỏi. Nhưng thực ra, hoạt động sinh hoá – huyết học của cơ thể “tinh vi” hơn nhiều nên nó còn liên quan đến các loại vitamin và nguyên tố vi lượng như magne.

Có một số nguyên nhân đã được biết tới bao gồm: một số dị dạng bẩm sinh (đẻ ra đã bị dị dạng sẵn nhưng khi thành sỏi mới biết); một số do di chứng chấn thương hệ tiết niệu; bệnh nhân mắc bệnh khác phải nằm bất động lâu ngày. Cả 3 nguyên nhân này đều có điểm chung là gây cản trở lưu thông bình thường của đường dẫn nước tiểu làm hình thành sỏi ngay tại chỗ bị hẹp. Do đó phẫu thuật tạo hình lại đường tiết niệu để nước tiểu lưu thông bình thường sẽ là phương pháp điều trị cơ bản bệnh sỏi, nghĩa là không có nguy cơ tái lại.

Một vài triệu chứng đáng lưu ý

tt

Những viên sỏi nằm ở đài bể thận hay bàng quang thường hình thành từ rất lâu trước khi có triệu chứng và triệu chứng cũng mơ hồ không rõ rệt như chỉ thấy tưng tức, nằng nặng vùng thắt lưng hay vùng bụng dưới.

Những cơn đau dữ dội vùng thắt lưng, bụng dưới hay cơ quan sinh dục ngoài là “chỉ điểm” của một viên sỏi đang di chuyển và gây tổn thương đường dẫn tiểu, gây phản xạ co thắt của niệu đạo, niệu quản.

Đi tiểu ra máu ở mức độ khó phát hiện, chỉ thấy hơi hồng hồng, hoặc phải xét nghiệm nước tiểu mới thấy có hồng cầu.

Các xét nghiệm cận lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh

Siêu âm là phương pháp thông dụng vì rẻ tiền, dễ thực hiện, rất nhiều khi chỉ nhờ khám sức khỏe định kì mà phát hiện sỏi thận. Ngoài ra, siêu âm còn có thể phát hiện cặn can-xi là giai đoạn sớm chớm hình thành sỏi, có tác dụng chỉ dẫn để đề phòng ngăn ngừa sỏi.

Các xét nghiệm sinh hoá, huyết học sẽ cho biết một số thông số cần quan tâm nhưng chỉ có ý nghĩa khi thông số cao bất thường (gấp rưỡi hoặc gấp đôi trị số bình thường) hoặc cho biết có đái máu vi thể và phản ứng viêm tiết niệu.

Các chỉ định chụp CT Scanner, chụp UIV khi đã có chẩn đoán sỏi tiết niệu sơ bộ từ kết quả siêu âm hay chụp X quang thông thường nhằm mục tiêu đánh giá chức năng thận, vị trí số lượng, đặc điểm của sỏi, chuẩn bị cho cuộc mổ.

Điều trị sỏi

Thuốc thảo dược như Kim tiền thảo có tác dụng khi sỏi nhỏ 5- 7mm hoặc mới là dạng cặn, vì nguyên lí của nó là làm mòn, làm hoà tan dần dần viên sỏi và để thải tự nhiên qua đường tiểu.

Tán sỏi ngoài cơ thể: có hiệu quả khi sỏi nhỏ dưới 20mm, chức năng thận còn tốt và đường tiết niệu chưa bị hẹp. Gần gũi với phương pháp này là tán sỏi ngược dòng bằng laser, phương pháp này yêu cầu cao về trang bị và trình độ người thực hiện.

Mổ nội soi: đang trong thời kì phát triển ở nước ta cả về trang bị và trình độ bác sĩ với nhiều lợi thế so với mổ mở nhưng giá thành còn cao.

Mổ mở: đây vẫn là giải pháp triệt để và cuối cùng khi các phương pháp khác không thực hiện được, nhiều bệnh nhân lúc đầu định mổ nội soi nhưng trong quá trình thực hiện có khó khăn nên vẫn phải chuyển sang mổ mở.

BS Đào Thế Tân

Nhận xét