Hiểu về sỏi mật

Sỏi mật là một bệnh của đường tiêu hoá do có sỏi trong đường mật, có thể phát sinh ở các ống dẫn mật trong gan, ở ống mật chủ hoặc ở túi mật, bởi sự xuất hiện sỏi cholesterol hoặc sỏi sắc tố mật.
Dựa vào vị trí của sỏi, có thể chia sỏi mật làm hai loại: sỏi đường dẫn mật hoặc sỏi túi mật. Dựa vào thành phần của sỏi, có thể chia làm hai loại: sỏi cholesterol hay sỏi sắc tố mật.

cach-phong-tranh-soi-mat

– Sỏi cholesterol: khi nồng độ cholesterol trong mật cao, nồng độ muối mật thấp, cholesterol sẽ kết tinh trong dịch mật hình thành sỏi cholesterol. Sỏi cholsterol thường đơn độc, không cản tia X và có màu nhạt.
– Sỏi sắc tố mật có thành phần chủ yếu là calcium bilirubinate, thường hình thành đám sỏi, cản tia X nhiều. Sỏi sắc tố mật hình thành khi bilirubine tăng, không liên hợp hoặc do bị nhiễm vi trùng, nhiễm ký sinh trùng đường mật.
Hiện nay, tỷ lệ sỏi cholesterol cao hơn so với sỏi sắc tố mật và sỏi túi mật cũng chiếm tới trên 50% trường hợp sỏi. Sỏi mật đa phần có kích thước dưới 2,5 cm nhưng cũng có những trường hợp sỏi chỉ nhỏ như hạt cát hoặc lớn tương đương quả bóng bàn.

Vì sao sỏi mật thường gặp ở phụ nữ
Sỏi mật thường gặp nhiều ở phụ nữ do những nguyên nhân dưới đây:
– Những hormone nữ giới: Estrogen gia tăng nồng độ cholesterol trong dịch mật, progesteron làm chậm tốc độ giải phóng túi mật. Điều này tiếp theo giải thích, vì sao xác suất mắc bệnh của phụ nữ giảm dần cùng tuổi tác (so với xu hướng mắc bệnh của nam giới). Trước 40 tuổi, tỷ lệ sỏi mật ở phụ nữ (nguy cơ mắc bệnh đặc biệt tăng khi có thai) được chẩn đoán cao gần gấp ba lần nam giới; sau tuổi 60 xác suất ngã bệnh ở phụ nữ tăng không đáng kể. Liệu pháp hormone thay thế (estrogen) cũng làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt trong trường hợp hormone được bổ sung cho cơ thể ở dạng uống thay vì gián tiếp qua băng dính (qua da). Viên ngừa thai cũng làm gia tăng nguy cơ xuất hiện sỏi mật, nhất là trong mười năm đầu sử dụng.
– Do tình trạng béo phì: Những mô trong cơ thể chứa mỡ nhiều hơn cũng sản xuất nhiều estrogen hơn. Thật phi lý, khi nguy cơ cũng gia tăng trong trường hợp sụt cân đột ngột vì nỗ lực giảm béo; bởi thực đơn nghèo năng lượng kìm hãm cơ chế sản xuất mật – yếu tố khiến cho quá trình kết tủa cholesterol diễn ra nhanh hơn. Tình trạng xuất hiện sỏi mật sau những ca hút mỡ hoặc phẫu thuật làm nhỏ dạ dày nhằm hạn chế háu ăn xảy ra nhiều tới mức: hiện không hiếm bệnh nhân yêu cầu cắt bỏ túi mật ngay khi thực hiện kỹ thuật này.
– Do tiểu đường hoặc những bệnh khác hạn chế chức năng của túi mật hoặc làm chậm nhu động ruột – trong đó thậm chí có cả tình trạng tổn thương tủy sống. Trong mức độ nhất định, sỏi mật cũng có thiên hướng di truyền.

Triệu chứng của bệnh sỏi mật
Tùy theo vị trí của sỏi mà các triệu chứng có thể khác nhau. Nếu sỏi trong gan hay sỏi ở ống mật chủ thì ít triệu chứng, thậm chí nếu sỏi nhỏ cũng sẽ không có biểu hiện gì và chỉ có thể phát hiện khi tình cờ làm siêu âm hoặc chụp điện vùng gan mật. Nhưng nếu sỏi to thì thường gặp tam chứng charcot mà cụ thể là những biểu hiện đau, sốt, vàng da.

bai-thach-san-than

Đau, sốt, vàng da là những triệu chứng thường gặp ở người bệnh sỏi mật

– Đau: người bệnh có cơn đau bụng gan, cụ thể là đau đột ngột, dữ dội vùng hạ sườn phải, lan lên vai phải hoặc ra sau lưng, đau làm người bệnh lăn lộn không dám thở mạnh, kèm theo buồn nôn hoặc nôn. Có khi chỉ đau âm ỉ hoặc tức nặng ở hạ sườn phải, đôi khi đau ở vùng thượng vị, lan lên ngực. Các cơn đau thường xảy ra sau một bữa ăn thịnh soạn hoặc bữa ăn nhiều mỡ.
– Sốt: khi bị nhiễm trùng đường mật, có thể sốt cao đột ngột kèm rét run, nhưng cũng có khi chỉ sốt nhẹ 37,5 độ – 38 độ C, có khi sốt kéo dài. Nếu không có nhiễm trùng thì không sốt.
– Vàng da: Da và niêm mạc mắt vàng do tắc mật, xuất hiện khi sỏi ở ống mật chủ, ống gan hoặc trong gan, tùy theo mức độ tắc mật mà vàng nhẹ hay vàng đậm. Nếu chỉ có sỏi túi mật đơn thuần thì không gây vàng da.
– Rối loạn tiêu hóa: Chậm tiêu, bụng đầy trướng, sợ mỡ, táo bón hoặc tiêu chảy.

Nhận xét