ຄືໄດ້ເວົ້າໃນບົດກ່ອນໜ້ານີ້, ໜິ້ວນໍ້າບີໄດ້ຖືກກໍ່ໂຕຂຶ້ນເມື່ອບັນດາລັກສະນະທາງວັດຖຸມີການປ່ຽນແປງເຮັດ ໃຫ້ຄຸນລັກສະນະການລະລາຍຂອງ cholesterol ຫຼຸດລົງ. ເກືອບວ່າທັງໝົດກໍລະນີທີ່ເປັນໜິ້ວນໍ້າບີຢູ່ ອາເມລິກາ (80%) ແມ່ນຍ້ອນໜິ້ວ cholesterol ກໍ່ໃຫ້ເກີດ. ຕໍ່ໄປໃນພາກທີ 2 ຈະໄດ້ເຮັດແຈ້ງຂຶ້ນຕື່ມ ກ່ຽວກັບອາການ ແລະ ວິທີປິ່ນປົວໜິ້ວນໍ້າບີ.

ອາການເມື່ອມີໜິ້ວນໍ້າບີ

thumb01

ອາການໂດຍທົ່ວໄປເປັນຕົ້ນແມ່ນເຈັບຢູ່ຕະຫຼອດຢູ່ສ່ວນດ້ານຂວາຂອງທ້ອງສ່ວນເທິງ. ອາການເຈັບສາ ມາດແກ່ຍາວແຕ່ 15ນາທີ ຮອດ ສາມຫາຫ້າຊົ່ວໂມງ. ບາງທີຄົນເຈັບຮາກ ຫຼື ເຫື່ອແຕກ. ບັນດາອາ ການເຈັບສາມາດຫ່າງກັນສອງສາມອາທິດ, ສອງສາມເດືອນ ແລະ ບາງທີໝົດປີ.

ອີງຕາມຕຳແໜ່ງຂອງໜິ້ວນໍ້າບີທີ່ລະດັບຄວາມເຈັບ ແລະ ອາການແຊກຊ້ອນເຖິງອະໄວຍະວະທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ສາມາດເກີດຂຶ້ນ.

ເມື່ອທໍ່ສົ່ງນໍ້າບີຖືກອຸດຕັນ, ຄົນເຈັບສາມາດເປັນອັກເສບຖົງນໍ້າບີກະທັນຫັນ (acute cholecystitis), ເປັນໄຂ້ຮ້ອນ, ເຈັບ ແລະ ອາດເປັນຊຶມເຊື້ອຖົງນໍ້າບີ

ກໍລະນີເມື່ອໜິ້ວນໍ້າບີີນອນໃນທໍ່ນຳສົ່ງນໍ້າບີລວມ (common bile duct) ແມ່ນສາມາດກໍ່ໃຫ້ເກີດການເປັນ ພິດໃນທໍ່ນຳສົ່ງນໍ້າບີລວມ, ແລະ ເມື່ອໜິ້ວນໍ້າບີອອກພົ້ນຈາກທໍ່ນໍ້າບີ ແລະ ເຂົ້າໄປໃນມ້າມ, ມັນສາມາດກໍ່ ໃຫ້ເກີດການອັກເສບມ້າມ

ການບົ່ງມະຕິພະຍາດ

ເວລາໄປກວດກັບໝໍຄົນເຈັບຕ້ອງໄດ້ໃຫ້ແພດຮູ້ອາການຂອງຕົນແຫ່ງຫຼາຍລາຍລະອຽດແຫ່ງດີ. ຖ້າສົງໄສ ວ່າມີໜິ້ວໃນຖົງນໍ້າບີແມ່ນທົດລອງໜ້າທີ່ການຂອງຕັບຊ່ວຍໃຫ້ຮູ້ໄດ້ສະພາບຂອງພະຍາດອີງຕາມຕົວກຳນົດການທົດລອງເລືອດ

ເອໂກທ້ອງ (abdominal ultrasound) ແລະ ໃຫ້ຮັບປະທານຢາ (OCG) ມີທາດສະທ້ອນແສງແລ້ວ ຖ່າຍເອັກສະເລ ແມ່ນສອງວິທີການນີ້ມັກໄດ້ໃຊ້. ການທົດລອງສອງຊະນິດນີ້ມີປະສິດທິພາບ 95% ໃນ ກໍລະນີກວດຫາພະຍາດ. ປະຈຸບັນນີ້ການກວດຫາພະຍາດດ້ວຍການເອໂກມັກໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມທີ່ສຸດ.

ບາງທີວິທີການອື່ນແມ່ນການຊ່ອງຜ່ານທໍ່ປິ້ນກະແສຖ່າຍເອັກສະເລທາງເດີນນໍ້າບີ ແລະ ມ້າມ (ນໍ້າບີມ້າມ ປິ້ນກະແສຜ່ານການຊ່ອງຜ່ານທໍ່/ endoscopic retrograde cholangiopancreatography / ERCP) ຫຼື ວິທີການໃຊ້ເຂັມແທງຊອດເຖິງບໍລິເວນຕັບ ແລະ ທໍ່ນໍ້າບີ (ຖ່າຍທາງເດີນນໍ້າບີຜ່ານຜິວໜັງຊອດຕັບ/ percutaneous transhepatic cholangiography /PTC) ກໍ່ໄດ້ໃຊ້ອີງຕາມສະພາບຂອງຄົນເຈັບ.

bai-thach-sieu-am

ການປິ່ນປົວ

ກັບໜິ້ວນໍ້າບີທີ່ບໍ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດອາການແມ່ນສາມາດຕິດຕາມ ແລະ ຍັງບໍ່ຕ້ອງເຮັດຫຍັງ. ໃນກໍລະນີມີໜິ້ວນໍ້າບີ ແລະ ຖົງນໍ້າບີອັກເສບກະທັນຫັນແມ່ນຕ້ອງໄດ້ຜ່າຕັດຖົງນໍ້າບີ (cholecystectomy). ມີສອງວິທີ (ເຄັດ ລັບ) ຜ່າຕັດຖົງນໍ້າບີ

ໜຶ່ງຊະນິດແມ່ນຜ່າຕັດຖົງນໍ້າບີແບບເປີດ (open cholecystectomy) ແລະ ໜຶ່ງຊະນິດເອີ້ນວ່າຜ່າຕັດ ນ້ອຍຜ່າຕັດຖົງນໍ້າບີຜ່ານທໍ່ຢູ່ຜົ້ງທ້ອງ (laparoscopic cholecystectomy/belly-button surgery). ຮອຍຜ່າຕັດແຮກຍາວແຕ່ຫ້າຫາແປດ inches ໄດ້ປະຕິບັດໃນວິທີຜ່າຕັດເປີດເພື່ອຕັດຖົງນໍ້າບີ. ວິທີນີ້ແມ່ນ ປອດໄພທີ່ສຸດ ແລະ ຄົນເຈັບຕ້ອງໄດ້ນອນຢູ່ເຮືອນປົກກະຕິແມ່ນສີ່ຫ້າມື້ ແລະ ຕ້ອງການຢູ່ບ້ານຫຼາຍ ອາທິດເພື່ອຟື້ນຟູສຸຂະພາບ

ວິທີການຜ່າຕັດຜ່ານທໍ່ຢູ່ຜົ້ງທ້ອງໄດ້ປະຕິບັດດ້ວຍຮອຍແຮກໜຶ່ງທີ່ນ້ອຍຢູ່ບໍລິເວນທ້ອງ, ເຄື່ອງ camera ໜຶ່ງເຄື່ອງ ແລະ ອຸປະກອນຜ່າຕັດໄດ້ຖືກນຳເຂົ້າໄປໃນທ້ອງ ແລະ ການຜ່າຕັດປະຕິບັດຜ່ານຮູບເທິງໜ້າ ຈໍແນະນຳຢູ່ດ້ານນອກ. ວິທີການນີ້ເຊົາໄວກ່ວາ, ຄວາມງາມກໍ່ດີກ່ວາ, ເວລາຢູ່ເຮືອນສັ້ນຕ້ອງການພຽງແຕ່ ໜຶ່ງຫາສອງມື້ ແລະ ເວລາຟື້ນຟູຢູ່ເຮືອນອາດມີພຽງແຕ່ພາຍໃນໜຶ່ງອາທິດ.

ວິທີການນີ້ປະຈຸບັນໄດ້ປະຕິບັດເຖິງ 90% ກໍລະນີໃນອາເມລິກາ.

bai-thach-mo-noi-soi

ນອກຈາກວິທີການຜ່າຕັດແລ້ວ, ໃນຄົນເຈັບບາງຄົນ, ເປັນຕົ້ນແມ່ນຄົນເຈັບທີ່ບໍ່ສາມາດຜ່າຕັດໄດ້ຍ້ອນ ສະພາບພະຍາດອື່ນແມ່ນໜິ້ວນໍ້າບີສາມາດໄດ້ຮັບການປິ່ນປົວດ້ວຍຢາບາງຊະນິດ. ຢາຊະນິດນີ້ເຮັດໃຫ້ນໍ້າ ບີເບົາ ແລະ ເຮັດໃຫ້ໜິ້ວນໍ້າບີຊະນິດ cholesterol ຖືກລະລາຍ

ປະຈຸບັນນີ້ໃນທ້ອງຕະຫຼາດມີຢາ ursodiol (ursodeoxycholic acid/Actigall 300mg, Urso 250mg) ແລະ chenodiol (chenodeoxycholic acid/Chenix). (ປະຈຸບັນນີ້ Chenix ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບ ການຍອມຮັບໃຫ້ວາງຈຳໜ່າຍຢູ່ອາເມລິກາ ແລະ ການາດາ). ປົກກະຕິແມ່ນຢາກິນບໍ່ສາມາດປິ່ນປົວ ໜິ້ວນໍ້າບີໃຫ້ຫາຍຂາດ, ແລະ ໜິ້ວນໍ້າບີພັດປະກົດກັບມາຄືນໃນຄົນເຈັບບາງຄົນ. ຢານີ້ຕ້ອງໄດ້ຮັບປະ ທານໃນໄລຍະຍາວບາງທີໝົດປີກ່ອນທີ່ໜິ້ວນໍ້າບີຈຶ່ງລະລາຍໄດ້. ທັງສອງຊະນິດລ້ວນແຕ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດການຖອກທ້ອງຂັ້ນເບົາ ແລະ chenodiol ບາງທີເຮັດໃຫ້ cholesterol ແລະ ປັດໃຈຕັບໃນເລືອດເພີ່ມສູງຂຶ້ນ

ບາງທີວິທີການສັກຢາ methyl terbutyl ether ກົງເຂົ້າໃສ່ຖົງນໍ້າບີເພື່ອເຮັດໃຫ້ໜິ້ວນໍ້າບີລະລາຍກໍ່ໄດ້ ຖືກໃຊ້. ວິທີການນີ້ສາມາດເຮັດໃຫ້ໜິ້ວນໍ້າບີ cholesterol ລະລາຍບໍ່ calcifications ພາຍໃນ 1 ຫາ 3ມື້ ແຕ່ຢາເປັນພິດຫຼາຍ, ຕ້ອງໄດ້ໃຊ້ດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງເປັນທີ່ສຸດ

ວິທີການອື່ນທີ່ໄດ້ກ່າວເຖິງໃນທີ່ນີ້ແມ່ນໃຊ້ຄື້ນນອກຮ່າງກາຍເພື່ອຍິງໜິ້ວນໍ້າບີໃຫ້ແຕກ (Extracorporeal Shock Wave Lithotripsy / ESWL), ແລະ ຫຼັງຈາກນັ້ນໃຫ້ໃຊ້ຢາກິນວິທີການນີ້ລາຍຈ່າຍສູງ, ແລະ ເປັນທີ່ນິຍົມຫຼາຍໃນຊຸມປີ 1990, ແຕ່ປະຈຸບັນໃຊ້ໜ້ອຍທຽບກັບຄວາມປອດໄພ ແລະ ລາຍຈ່າຍໜ້ອຍ ກ່ວາຂອງວິທີການຜ່າຕັດຜ່ານທໍ່ຢູ່ຜົ້ງທ້ອງ (laparoscopic surgery).

Trịnh Nguyễn Đàm Giang, R.Ph., D.Ph.

Nhận xét